Nieuwe analyse van tirzepatide-studie: buikvet daalt tot 44 procent, en de tailleband blijkt een bruikbare graadmeter

In het vakblad Endocrine Practice is op 19 september 2026 een vervolganalyse verschenen van SURMOUNT-J, de Japanse fase 3-studie naar tirzepatide (in Nederland op de markt als Mounjaro). De oorspronkelijke studie liet zien hoeveel gewicht deelnemers verloren; deze nieuwe analyse gaat over iets anders, namelijk welk type vet er verdwijnt en wat er ondertussen gebeurt met ontstekings-, hormoon- en leverwaarden in het bloed. Het gaat om 225 deelnemers die 72 weken lang wekelijks tirzepatide 10 mg (73 personen), tirzepatide 15 mg (77 personen) of een placebo (75 personen) kregen, telkens naast leefstijlbegeleiding. Geen van de deelnemers had diabetes type 2.

De vetcijfers uit de studie zijn opvallend. Het visceraal vet — het vet rond de organen in de buikholte, dat sterker met hart- en vaatziekten en diabetes samenhangt dan onderhuids vet — daalde met gemiddeld 39,4 procent bij 10 mg en 44,5 procent bij 15 mg, tegenover 3,4 procent bij placebo. Het onderhuidse vet daalde minder sterk: 32,2 en 36,5 procent tegenover 5,0 procent. De taille-omtrek nam af met gemiddeld 12,7 en 16,6 centimeter, tegen 1,3 centimeter bij placebo. Het totale gewichtsverlies bedroeg 17,8 en 22,7 procent tegenover 1,7 procent bij placebo. De kern van de nieuwe analyse is dat deze maten sterk met elkaar meebewegen: het verband tussen gewichtsverlies en afname van visceraal vet had een correlatiecoëfficiënt van 0,722 tot 0,837, en tussen visceraal vet en taille-omtrek 0,837. Dat is praktisch relevant, omdat visceraal vet alleen met een scan te meten is en een meetlint om de buik wél thuis werkt.

Ook de bloedwaarden verschoven fors, en steeds in dezelfde richting. Adiponectine, een hormoon uit vetweefsel dat gunstig samenhangt met insulinegevoeligheid, steeg met 78,9 en 88,4 procent tegenover 0,9 procent bij placebo. Leptine daalde met 57,3 en 63,1 procent tegenover 8,4 procent. De ontstekingswaarde hs-CRP daalde met 55,1 en 65,3 procent tegenover 17,7 procent. Twee levermarkers gingen dezelfde kant op: pro-collageen III met 21,3 en 24,8 procent (placebo 3,8 procent) en cytokeratine-18 met 59,8 en 62,0 procent (placebo 32,8 procent). Al deze verschillen waren statistisch significant (P kleiner dan 0,001). Ook de glucose-, insuline- en C-peptidewaarden tijdens een glucosetolerantietest daalden significant, met een matig verband met het gewichts- en vetverlies (correlatie 0,378 tot 0,656).

Bij dit alles horen serieuze kanttekeningen. De correlatie-analyses zijn post hoc uitgevoerd, dus achteraf bedacht, en een verband tussen twee metingen bewijst geen oorzaak-gevolgrelatie: dat betere leverwaarden samenvallen met minder buikvet betekent niet automatisch dat het één het ander veroorzaakt, en de studie is ook niet opgezet om harde uitkomsten als hartinfarcten of leverziekte te meten. De deelnemers zijn bovendien allemaal Japans en geselecteerd volgens Japanse criteria voor behandelbare obesitas — BMI tussen 27 en 35 met minstens twee gewichtsgerelateerde aandoeningen, of BMI boven 35 met minstens één. De gemiddelde BMI was 33,5, lager dan in veel westerse obesitasstudies, en lichaamssamenstelling verschilt tussen bevolkingsgroepen. Vier van de zes auteurs werken bij Eli Lilly Japan, dat de studie ook financierde. Bijwerkingen kwamen vaker voor dan bij placebo (84 en 86 procent tegen 69 procent), vooral maag-darmklachten: obstipatie bij 16,4 en 27,3 procent tegen 6,7 procent, en misselijkheid bij 13,7 en 23,4 procent tegen 4,0 procent. Stoppen vanwege bijwerkingen kwam zelden voor.

Voor Nederlandse lezers verandert er met deze publicatie niets aan beschikbaarheid, prijs of vergoeding. Mounjaro is in Nederland verkrijgbaar en wordt vergoed bij diabetes type 2, niet voor afvallen; de deelnemers in deze studie hadden juist géén diabetes, wat betekent dat een vergelijkbare Nederlandse gebruiker het middel zelf zou moeten betalen. Voor Wegovy geldt dat het in principe niet uit de basisverzekering wordt vergoed: alleen via een strikte uitzonderingsroute — BMI van 35 of hoger mét een gewichtsgerelateerde aandoening én een afgeronde tweejarige gecombineerde leefstijlinterventie zonder voldoende resultaat — is vergoeding met machtiging mogelijk. Het Zorginstituut beoordeelt momenteel of Wegovy en Mounjaro voor obesitas in het basispakket kunnen; een advies wordt eind 2026 of begin 2027 verwacht. Wat deze analyse wel toevoegt, is context bij een vraag die veel gebruikers stellen: wat er behalve kilo's verdwijnt. Dit artikel bevat geen behandeladvies; overleg over starten, doseren of stoppen altijd met je arts of apotheker.